Zo speel je Chinees dammen
Het bord ziet er ingewikkeld uit, maar het spel bestaat uit maar twee soorten zetten: een enkele stap en een sprong. Beheers die twee, en de ster wordt een racebaan.
Chinees dammen is een race voor twee, drie, vier of zes spelers. Elke speler begint met tien pionnen in één punt van de ster en probeert ze alle tien naar het punt recht tegenover te brengen. Er wordt niet geslagen, er zijn geen dammen en er worden geen punten geteld. Wie als eerste zijn bestemming vult, wint.
Het verraderlijke is dat pionnen niet alleen obstakels zijn. Elke pion op het bord – van jou of van een ander – kan een brug worden. Een rustige stelling kan plotseling openbreken in een sprong die één pion over de halve ster meeneemt.
01
Weet eerst waar je naartoe gaat
In een spel met twee spelers beginnen jij en je tegenstander aan tegenovergestelde kanten. Jouw bestemming is de driehoek die je tegenstander aan het begin bezet; zijn bestemming is de jouwe. Aan het eind van het spel hebben de twee kleuren van plaats gewisseld.
Het midden van de ster is van iedereen. Je mag door elk vrij gat reizen en over elk bezet gat springen, ongeacht de kleur. Een zet mag vooruit, zijwaarts of achteruit gaan. De richting maakt voor de geldigheid niets uit.
Je pionnen hoeven niet in een bepaalde volgorde aan te komen. Je wint pas als alle tien in de tegenoverliggende driehoek staan.
02
Een stap gaat één gat verder
Kies één pion en zet hem in een aangrenzend leeg gat. De zes gaten rond zijn huidige plek zijn de mogelijke bestemmingen voor een stap; bezette gaten vallen af.
Een stap is klein en definitief. Zodra de pion in het aangrenzende gat staat, is je beurt voorbij. Je kunt er daarna geen sprong meer aan vastplakken.
03
Een sprong gaat over één aangrenzende pion
Kijk naar drie gaten op één rechte lijn over het bord: je startgat, een aangrenzend bezet gat en het lege gat direct daarachter. Dat derde, lege gat is een toegestane landingsplek.
Je mag over je eigen pion springen of over die van een tegenstander. Er wordt niets geslagen en de pion waarover je springt, blijft gewoon staan. Een leeg gat vóór de brug, een tweede pion in de weg of een bezet landingsgat maakt de sprong ongeldig.
04
Landen, opnieuw kijken en doorgaan
Bekijk het bord na elke landing opnieuw vanaf de nieuwe plek van de pion. Als er weer een aangrenzende pion staat met een leeg gat erachter, mag dezelfde pion nog een keer springen. De route mag bij elke landing van richting veranderen.
Het bord toont zet 21 uit een echt potje. Zwart springt in vier opeenvolgende sprongen over beide kleuren. Je mag na elke landing stoppen, maar je mag halverwege de keten niet overstappen op een andere pion.
05
Met twee spelers zit je tegenover elkaar
Elke speler vult één punt met tien gaten. Gebruik met twee spelers tegenover elkaar liggende punten, zodat elke kleur begint in de bestemming van de andere kleur.
Met drie spelers om en om
Laat tussen elk paar spelers één punt leeg. Elke bestemming is aan het begin leeg.
Met vier spelers twee tegenoverliggende paren
Twee naast elkaar liggende punten blijven leeg. Tegenover elk bezet punt ligt nog steeds een bezet punt.
Met zes spelers is de ster vol
Alle punten zijn bezet. Spelen met vijf spelers is geen standaardvorm, omdat één speler dan tegenover het enige lege startpunt zou staan, wat ongelijke voorwaarden voor de bestemming oplevert.
06
De tiende pion beslist
Het spel eindigt zodra een speler alle tien pionnen in de tegenoverliggende driehoek heeft. Het maakt niet uit welke pion in welk gat staat. In de getoonde stelling zijn negen pionnen al thuis; de gemarkeerde stap vult de laatste opening.
In een spel met meer spelers mogen de overige spelers doorspelen om de andere plaatsen te bepalen. De pionnen van de winnaar blijven op het bord staan en blijven de routes van alle anderen beïnvloeden.
Het blokkeren van de bestemming verschilt per uitgave. Spreek vóór een potje op een echt bord af wat er gebeurt als een tegenstander weigert het laatste gat van jouw bestemming te verlaten. Het online spel past automatisch een anti-blokkeerregel toe.
De regels die mensen het vaakst verkeerd onthouden
Je mag in alle zes richtingen bewegen
Het begrip “vooruit” bestaat niet in de regels. Een stap of sprong mag richting je bestemming gaan, ervan af of zijwaarts. Zetten achteruit zijn vaak nuttig, omdat ze voor de volgende beurt een betere keten opleveren.
Je mag over beide kleuren springen, maar je slaat geen van beide
Zowel je eigen pionnen als die van je tegenstanders zijn geldige bruggen. De pion waarover gesprongen wordt, wordt nooit weggehaald. Chinees dammen kent geen slaan, geen dammen en geen promotie.
Springen is niet verplicht
Je hoeft niet te springen alleen omdat het kan, en je hoeft ook niet de langst mogelijke keten af te maken. Je mag in plaats daarvan elke toegestane stap kiezen, of een keten na elke voltooide landing afbreken.
Eén beurt: één pion en één soort zet
Een beurt kan niet met een stap beginnen en met een sprong verdergaan. Een sprongketen kan halverwege niet overstappen op een andere pion. Kies één pion, kies stap of sprong, en maak de hele beurt met die keuze af.
Veelgestelde vragen
Mag je meer dan één keer springen?
Ja. Een beurt mag uit een onbeperkt aantal opeenvolgende toegestane sprongen met dezelfde pion bestaan. Bekijk het bord na elke landing opnieuw.
Mag je achteruit of zijwaarts springen?
Ja. Stappen en sprongen mogen in elk van de zes richtingen van het bord. Een landing achteruit kan de beste manier zijn om in je volgende beurt een langere keten te halen.
Mag je over twee pionnen tegelijk springen?
Nee, niet volgens de standaardregels. Elke sprong gaat over precies één aangrenzend bezet gat. Een spectaculaire lange zet bestaat uit meerdere losse sprongen die aan elkaar zijn geregen.
Mag je halverwege een sprongketen stoppen?
Ja, volgens de standaardregels die hier gelden. Je mag je beurt beëindigen na elke voltooide sprong; je hoeft niet elke mogelijke vervolgsprong te maken.
Kun je Chinees dammen met z'n tweeën spelen?
Ja. Zet de twee kleuren in tegenover elkaar liggende punten. Dit is de overzichtelijkste vorm om het spel te leren, omdat beide spelers dezelfde routes gebruiken en de pionnen als gedeelde infrastructuur dienen.
Wat gebeurt er als een andere speler als eerste wint?
De winnaar staat meteen vast. In een spel met meer spelers mogen de overige spelers doorspelen voor de andere plaatsen, terwijl de pionnen van de winnaar op het bord blijven staan.
Iets over de naam
Chinees dammen is geen vorm van dammen en komt oorspronkelijk ook niet uit China. Het stamt af van het Duitse spel Stern-Halma, dat in 1892 is gedocumenteerd. De bekende naam kwam pas later, via internationale marketing.
Bronnen: moderne spelregels met tien pionnen, spelregels van Parker Brothers uit 1938 en de spelgeschiedenis van The Strong Museum.
Je leert het snelst door gewoon een zet te doen. Het online bord markeert elke toegestane bestemming, zodat je elke regel kunt uitproberen zodra je hem hebt gelezen. Speel gratis Chinees dammen online.